જયહિંદમાં શરુ થઈ મારી કોલમ ” અંતિમ સમયની આરાધના”



૧. પ્રમાદ ક્ષણનો ના કરો

મૃત્યુ એ જન્મની સાથે આવેલી પ્રભુની છેલ્લી ભેટ છે. જ્યાં પ્રવેશ છે ત્યાં પ્રસ્થાન પણ છે અને તે પ્રસ્થાન ક્યારે થશે તે વાત ક્યારેક ખબર છે અને ક્યારેક ખબર નથી. ખબર છે એટલી જ કે આયુષ્યની દોર હાથમાં છે અને ક્ષણે ક્ષણે તે ખુટી રહી છે. દરેક શ્વાસ જીવન લંબાવે છે અને દરેક ઉચ્છશ્વાસ મૃત્યુને તમારી નજદીક લાવી રહ્યું છે. અને આ જાગૃતિ એટલી વાત જરૂર સુચવે છે કે ધીમે ધીમે છોડતા જવાની વાત બળવત્તર બની રહી છે.શું લઇને આવ્યા હતા અને શું લઇ જવાના છે?

તે આધ્યાત્મતાનાં પ્રથમ ચરણે ઉભા રહીને એક બ્યુગલ જાગૃતિનું વગાડવાનું છે અને તે છે “ મરેછે તે શરીર છે.તે શરીર સ્થૂળ પુદગલ છે જે નાશવંત છે.અને જે નથી મરતો તે છે આત્મા.” જે ભવાંતરથી જન્મ મરણ નાં ચક્રોમાં ફરે છે. ૮૪ લાખ ભવોમાં નિરંતર ફરે છે. આ આવી રહેલ મૃત્યુ ફક્ત દેહ બદલવા માટે જંકશન ઉપર રોકાયેલ ટ્રૈન ની જેમ દેહ બદલી પૂનઃ જન્મ પામી, જનનીનાં ગર્ભમાં ફરી ઉંધા માથે લટકવાની કે અંડજ અવસ્થામાં કેદી થનાર છે.

વળી એક વાત એ પણ છે કે મૃત્યુ ડરામણું છે અને એ ડર લાગવાનું કારણ એ પણ છે કે મૃત્યુ જેટલું નિશ્ચિંત છે તેટલી નિશ્ચિંતતા મૃત્યુ પછી શું થશેની નથી. તેથી જ્યારે પણ મૃત્યુ નજદીક દેખાય ત્યારે આંતર મન કપે છે.

આ કંપન દુર કરવાનો પ્રયત્ન એટલે “અંતિમ ક્ષણોની આરાધના”

આ અંતિમ ક્ષણ એટલે શું? તે ક્યારે આવે છે? તેની આરાધના કેમ? આ પ્રશ્નો જીજ્ઞાસાથી પુછાય છે કે ભયભીત થઇને તે બે વાતની અત્રે ચર્ચા કરતા કહીયે તો જીજ્ઞાસાથી પુછાતા પ્રશ્નો એ પ્રમાણ છે ભવિતવ્યતાનું અને ભયથી પુછાતા પ્રશ્નો એ પ્રમાણ છે અજ્ઞાનતાનું.

અંતિમ ક્ષણ એટલે શું? એ પ્રશ્ન નાં જવાબ ઘણાં હોઇ શકે. સાદી વ્યાખ્યા પ્રમાણે તે ક્ષણ પછી દેહમાં થી જીવ જતો રહે કે ચેતન જતું રહે અને ચેતન રહીત દેહ એટલે મૃત દેહ બનવા પૂર્વેની ઘડી તે અંતિમ ક્ષણ. તે ગમે ત્યારે આવી શકે છે. જાગૃતિમાં કે નિંદ્રામાં ગમે ત્યાં આવી શકે છે ..જળમાં કે સ્થળમાં, વાયુમાં કે આગમાં. મૃત્યુ આવી શકે છે અને આ ઘટના પ્રત્યેની જાગરુકતા કે સમજણ એટલે તેની આરાધના.

પ્રભુ મહાવીર ને અંતિમ ક્ષણ ની આરાધનાનાં અનુસંધાનમાં પુછાયેલ પ્રશ્ન નો જવાબ હતો કે “ક્ષણ નો પણ પ્રમાદ ના કર.” કરવા જેવા દરેક કાર્યો હમણાં જ પતાવ. ગાડી ચલાવતા ક્યારે અકસ્માત થઇ જાય અને ખોળીયુ ક્યારે ઝુંટવાઇ જાય તેની ખબર પણ ના પડે..અને અરે! આ કરવાનું તો રહી ગયું જેવા વિષાદો સાથે જ્યારે આતમ રાજા દેહાંતર કે ભવ બદલે તે હંમેશા દુર્ગતિ આણે.

મારા દાદા જ્યારે માંદગીનાં બીછાને હતા ત્યારે મારા બાપુજી મારી બાને કહેતા કે જ્યારે જ્યારે તમે સામાયિક કરો ત્યારે સુત્રો મોટેથી બોલો કે જેથી દાદાને થોડોક ધર્મ સંભળાય.. બા કહે તો દાદાને પૂણ્ય સાગરનું સ્તવન જ સંભળાવું તો.. હવે જેમ જેમ તે સ્તવન બોલતા ગયા તેમ જ્યાં ઓસરાવવાની વાત આવે ત્યાં “મિચ્છામી દુક્કડમ” કહેતા જાય.

તે પત્યુ હશે અને સામાયીક પાળી જમવા ગયા ત્યાં માળી પટેલે આવીને કહ્યું “ દાદા નથી રહ્યા બા.” આ ઘટના ઘટી ગયે આજે બેંતાલીસ વર્ષો થયા હશે.

કેવો આ યોગ! આખી જિંદગી ખેતીવાડી કરતા અને નેક નીતિથી જીવન જીવેલા દાદા આખી જિંદગીનાં પાપોને ઓસરાવીને ગયા.. કદાચ આ એમના પૂણ્યો જ…

આ ઉદાહરણ નો સારાંશ ફક્ત એટલો જ કે સારા કામ માટે કદી પ્રમાદ કરવો જાગૃતિ આવી કે આ દેહ ક્ષણભંગુર છે તેજ ક્ષણોથી પાપને ઘટાડવા અને ધારેલા સૌ સત્કર્મોને કરવા માંડવાનાં.  તે એક જ ઉત્કટ આરાધના છે

 

Posted in અંતિમ આરાધનાની પળે | Leave a comment

Varsha Saraiya Shah’s Poem Raeading

Friends, Stan Crawford & I will read Monday 3/20th at Brazos Bookstore from our poetry collections. At 7 p.m.
I’ll read some new poems as well.

Please join us to hear poetry at our favorite literati venue.
2421 Bissonnet Street,Houston, TX 77005
And stay for Conversation and refreshments. Thank you!

Thanks to all who came this evening at Brazos Bookstore for my reading with Stan Crawford and to my daughter Pooja from NY for these photos. So happy you could attend … it was a true poetry soiree!

We are proud for your achievement and wish you all success From friends of Gujarati Sahitya Sarita too

 

 

 

 

 

 

 

Posted in અન્ય બ્લોગ ઉપરથી ગમે, અન્ય બ્લોગ ઉપરથી ગમેલુ, કવિ વિશે માહીતિ, કાવ્ય, માહિતી, લેખક વિશે માહીતિ, વર્ષા શાહ, સાહિત્ય જગત, સાહિત્ય સમાચાર | Leave a comment

ડીઝઘસ્ટીંગ કેન્સર –વિજય શાહ

  

અમેરિકામાં રહેતા ચંદ્રકાંતભાઇને ગુટકા ખાવા જોઇએ લગભગ ૧૮ કલાક એમના ગલોફામાં એક યા બીજી પણ તમાકુની પ્રોડક્ટ જોઇએ જોઇએ ને જોઇએ. તેમનો દિવસ તે ગુટકાથી શરુ થાય અને રાત્રે સુતી વખતે જ ગલોફું ખાલી થાય. તેમની દીકરી શ્રુતિને ત્યાં નાની દીકરી વાણી આવી. અઢી વરસની થઈ ત્યારે તે પહેલી વાર બોલતી થયેલી..ઘરમાં બધા પાસે જાય અને રમત કરે પણ નાના પાસે ના જાય. ત્યારે ચંદ્રકાંતભાઇએ પુછ્યુ “ બેટા મારી પાસ આવને?”

ત્યારે મોં કટાણું કરીને બોલી “ નાના યુ સ્ટીંક..”

“હેં?” નાના તો હબક જ ખાઇ ગયા.પણ જે બોલી હતી તે સત્ય હતું તેથી તેજ દિવસે મનથી નક્કી કર્યુ હવે નો મોર ગુટકા… તે સમયે તેઓ સાસરીમાં હતા અને ચોથે દિવસે બરોબર માથુ ચઢ્યુ હતું.અને સસરાજી સાથે ગુસ્સે થઇ જવાયુ ત્યારે કાંતા એ કહ્યું પણ ખરું “ ચંદ્રકાંત,  તને થયુ છે શું? તું બાપુજી સાથે ઉંચા અવાજે વાત કરે છે?”

ત્યારે ચંદ્રકાંતે લીધેલી ભિષ્મ પ્રતિજ્ઞા યાદ કરાવતા કહ્યું” કાંતા તેં છેલ્લા ૩૫ વર્ષથી મારા ગુટખા સહન કર્યા પણ અઢી વરસની વાણી મને એક મીનીટ પણ ના સહન કરી શકી તેથી નો મોર ગુટખા અભિયાન નો આજે ચોથો દિવસ છે.”

કાંતા કહે “ભલે તો તો આ શુભ પ્રયત્ન માટે તમે મને ગમે તેટલા ઘાંટા પાડશો તો ચાલશે.”

“ હા પહેલા હતું કે ગુટકા… વગર કેમ ચાલે? અને આ વાણી ની ટકોરને ચંદ્રકાંત્ભાઇનાં મને કડક રીતે પકડી તો આજે ચોથાદિવસે પણ ચાલ્યુ.”

“તો તું માને છે ને કે મનની તાકાત ઘણી છે?” કાંતા એ કહ્યું.

“હા અને તેથી જ તો તું ધમપછાડા કરતી હતી ત્યારે મેં ગણકાર્યુ નહીં પણ આ વાણી એ સહેજ નાક મચકોડ્યું તો ઝાળ લાગી ગઈ.”

“હવે ક્રેવીંગ નથી ઉઠતા?”

“ક્રેવીંગ ઉઠે છે તો ઉઠે પણ જે વસ્તુ ખરાબ છે તે છે જ.”

મનને સાબૂત કર્યું તો બીજા બે દિવસ નીકળ્યા.

મન અને હ્રદયનાં દ્વંદ્વમાં કાંતા જ્યારે કહેતી ત્યારે મન પાસે એક અભિવ્યક્તિ એવી હતી કે જે મને ગમતી હોય.. અને તે બહાના હેઠળ આવી જતી.. મને ગમતું નથી.. મૂડ આવતો નથી..ફોકસ થતુ નથી.અને મન તે ન છોડવાનાં હજાર બહાના કરતું. પણ આ વખતની વાત જુદી હતી.મને જ નક્કી કર્યુ હતું કે પૌત્રી વાણી જ સાચી છે આ ગુટકા મારી નબળાઇ બને તે કેમ ચાલે?

કાંતા અને શ્રુતિ તો ખુશીની મારી ફુલાતી નહોંતી.

આયુર્વેદીક ઘરગથ્થુ દવાઓનો નાનકડો કપ ભર્યો જેમાં આદુ હતુ, તલ હતા વલીયારી હતી અજમો હતો અને થોડુંક કોપરુ નાખ્યુ અને કહે જ્યારે ક્રેવીંગ થાય ત્યારે આ મોંમાં રાખો અને અગત્યની વાત એ છે કે આમા તંબાકુ નહીં પણ તબીયતને ગુણ કરે તેવા પદાર્થો છે અને સાથે સાથે મનમાં વિચારજો કે વાણી પરણે ત્યાં સુધી જીવવાનું પણ છે ને? આ ગુટખા તમને ૬૦ પણ પુરા નહીં થવા દે.વળી વાણીને શ્રૂતિમમ્મીએ શીખવાડેલું તે બોલી “ નાના! ગુટખા ખાય તે વહેલો પીડાઇને નરકે જાય.”

“ હા બેટા તું અને તારી  મમ્મી અને નાની બધ્ધા સાચા અને હું એકલોજ ખોટો..અને તેથી તો બેટા ગુટખા બંધ અને આ નાની બરણી ની દવા ચાલુ….”

મનને નબળુ પડવાદે તે નાના નહીં અને પછીતો ચાલુ થયા તંબાકુનાં અવગાન ગાતી યુ ટ્યુબ પરની ક્લીપો.. જેમાં એક ક્લીપ તો એટલી પ્રભાવીત કે જેમાં બીડી સ્વર્ગની સીડી  કહેતા માણસનો અંતિમ તબક્કો જેમાં આખુ મોં સુજેલું અને કેન્સર ગ્રસ્ત બતાવે તે જોઇને વાણી અને તેની શ્રૂતિમમ્મી રડે રડે અને કહે “નાના તમને આવું થશે?”

છ મહીને બેંકમાં ખાતુ સરપ્લસ થયુ ત્યારે કાંતા કહે આ જુઓ ગુટખો ગયો તેના કેટલા બધા પૈસા બચ્યા…

અંતે સુખદ દિવસ આવ્યો જ્યારે ત્રણ વર્ષની વાણી નાના પાસે આવીને બેઠી અને કહે “ નાના નાવ યુ ડોંટ સ્ટીંક. આઈ એમ સ્યોર, યુ વીલ નોટ ડાઇ વિથ ડીઝગસ્ટીંગ કેન્સર.”

Posted in વાર્તા | Comments Off on ડીઝઘસ્ટીંગ કેન્સર –વિજય શાહ

મૃત્યુ- રોહિત કાપડીઆ

                                                                   મૃત્યુ

                                                               —————

નામ તેનો નાશ છે. આદિ તેનો અંત છે. જે ખીલે છે તે મુરઝાય છે. જે ઉગે છે તે અસ્ત પામે છે. જે જન્મે છે તે મૃત્યુ પામે છે. પણ આ મૃત્યુ એટલે શું ?ખુલ્લી રહી ગયેલી આંખો, કે પછી સદા માટે બીડાઈ ગયેલી આંખો, નિશ્ચેતન થઈ ગયેલું શરીર,ખામોશ થઈ ગયેલા હૃદયનાં ધબકાર,થંભી ગયેલું રક્તનું પરિભ્રમણ, બંધ થઈ ગયેલી નાડીની ધડકન કે સ્થગિત થઈ ગયેલા શ્વાસ -બસ આ જ મૃત્યુ. ના,ના,આ બધી તો માત્ર દેહની પ્રક્રિયા છે. મૃત્યુ તો એક અજાણી ભોમ તરફના પ્રવાસની શરૂઆત છે. એક દૂરની સફરનો પ્રારંભ છે. મૃત્યુ તો એક બદલાવ છે. મૃત્યુ તો પરિવર્તન છે. ગીતામાં કહ્યું છે તેમ મૃત્યુ તો જૂનાં વસ્ત્રો ઉતારીને નવાં વસ્ત્રો ધારણ કરવાનો અવસર છે. મૃત્યુ એક નિશ્ચત અનિશ્ચિતતા છે. મૃત્યુ  એક અવસર છે. એ અવસરને આવકારી શકાય, માણી શકાય અને ખુશી ખુશી સ્વીકારી શકાય તો જ જીવન જીવ્યું સફળ ગણાય. એચ .જી.વેલ્સે એક ખુબસુરત વાત કહી છે–

                                                     મૃત્યુ  નામની નર્સ

                                                     આવીને કહે છે

                                                     હે! મારાં નાના બાળ

                                                     તારાં બધાં રમકડાં એકઠા કરીને

                                                     સરખા ગોઠવી દે

                                                     કારણ કે હવે

                                                     તારો સૂવાનો સમય થયો છે.

  ખેર! આ મૃત્યુ છે એટલે તો જીવનની મહતા છે.આ મોત અનેક રીતે આવી શકે છે.——-

                                    મોત હરણફાળ ભરી આવે,મોત કાચબાગતિએ આવે.

                                    મોત છલાંગ મારતું આવે, મોત ડચકિયા લેતું આવે.

                                    મોત એક ઝટકે આવે, મોત કટકે કટકે આવે

                                    મોત દેકારા દેતું આવે, મોત ચૂપકીદીથી આવે.

                                    મોત કાળ બનીને આવે, મોત વહાલ બનીને આવે.

                                    મોત હાય થઈને આવે, મોત હાશ થઈને આવે.

                                    મોત જાણ કરીને આવે, મોત સાવ અજાણે આવે.

                                    મોત કારણ શોધી આવે, મોત સાવ અકારણ આવે.

                                    મોત મિત્ર બનીને આવે, મોત શત્રુ થઈને આવે.

                                    મોત રોગ બનીને આવે, મોત ભોગ બનીને આવે.

                                    મોત પ્રલય થઈને આવે, મોત વલય થઈને આવે.

                                    મોત અગન બનીને આવે, મોત પવન બનીને આવે.

                                    મોત ધરા ધ્રુજતું આવે, મોત આભ ફાડીને આવે.

                                    મોત પ્રશ્ન બનીને આવે, મોત જવાબ થઈને આવે.

                                    મોત ખુલ્લી આંખે આવે, મોત બંધ આંખે આવે.

                                    મોત મતિ ભૂલાવી આવે, મોત ગતિ ભૂલાવી આવે.

                                    મોત ગરીબીરૂપે આવે, મોત અમીર રૂપે આવે.

                                    મોત સજા થઈને આવે, મોત છુટકારો બની આવે.

                                    મોત ઝેર બનીને આવે, મોત કાળો  કેર બનીને આવશે

                                    મોત દગો દઈને આવે, મોત સગો બનીને આવે.

                                    મોત શમણાં રૂપે આવે, મોત ભ્રમણારૂપે  આવે.

                                    મોત ગીત બનીને આવે, મોત સંગીત બનીને આવે.

                                    મોત જીત થઈને આવે,મોત હાર સ્વીકારી આવે.

હકીકત અને સત્ય તો એ છે કે મોત આવવાનું જ છે. અને દુખની વાત એ છે કે એની નિશ્ચિંતતા જાણવા છતાં આપણે તૈયારી જ નથી કરતાં. કદાચ મોત એટલે જ આપણને ડરાવે છે, સતાવે છે,હંફાવે છે, મૂંઝવે છે

તૈયારી કરી લઈએ… 

 

જે જન્મે છે તે મરે છે.સાવ સીધી સાદી વાત છે, જે બધા કહે છે. ચિત્ર સાથે કવિતાનો સત્સંગ કરવો છે કવિતા કહે છે.જમનું તેડૂ આવશે તો શું કરીશું?અહી ભય નથી પણ નિર્ભયતા તરફના પ્રયાણ ની  વાત છે  કવિ કહે છે. માણસ મુસાફરીએ જતો ન હોય તેમ તૈયારી કરવાની છે.જીવવાનો આનંદ લૂટતા….જેથી અફસોસ કોઈ ના રહે.

૬૦ ઉપર તમે થાવ  ત્યારે સંકેલવાની તૈયારી કરી લેવી જોઇએ.જેમ પાનખરને સ્વીકારો છો તેમ મનને પણ કેટલાંક સત્યોથી જાગૃત કરાવી લેવું જરુરી છે અને તેમાં નું પહેલું સત્ય છે “ જેટલું જીવ્યા તેટલું હવે જીવવાના નથી.સ્વીકૃતિને બસ આપણી પ્રકૃતિ બનવાની છે, જિંદગીએ  જેટલો સાથ આપ્યો તે સાથ હવે ઘટી રહ્યો છે. મોટી ઉંમરે તીર્થાટન કદાચ કઠીન બનશે. હાથ પગ ચાલતા હોય ત્યારે જ જ્યાં જવું હોય ત્યાં જઇ આવવું જરુરી છે. પાછલી ઉંમરે અફસોસ નહીં પણ જિંદગી મળી અને માણી છે એવો એક અહેસાસ દરેકે લેવો જોઈએ .ક્યાંક ઝરમર ..ક્યાંક મુશળધાર ,તો વળી ક્યાંક ધોધમાર ….આપણી અંદરના માણસે જીવન દરમ્યાન અનેક છબછબિયાં કર્યા છે,ક્યરેક બોલા તો ક્યારેક અબોલા પણ હવે… જેની સાથે અબોલા છે તેને સામેથી બોલાવી માન પૂર્વક આદર સાથે છેલ્લી સફરની તૈયારી સ્વરૂપે મીઠા બે બોલ બોલીને સાચવી લેજો.મરણની સભાનતા તોજ આવશે.વાત એક સસરાની છે, જે  અત્યારે યાદ આવે છે..અંગત જીવનમાં કંઇક ઉંચી નીચી થયેલ હશે રીસમાં અને રોષમાં વહુને કાઢી મુક્યા પછી પણ સસરાનાં અંતિમ સમયે વહુ  “બાપુજી માફ કરજો “કહેવા આવી ત્યારે પણ સસરો તેને માફ ન કરી શક્યા અને મોઢૂ ફેરવી ગયા ત્યારે કહેનારા અને જોનારા બોલ્યા પણ ખરા કે વહુએ તો કર્મ ખપાવ્યા પણ સસરાજી તો બેવડા બાંધી ને સાથે લઈ ગયા.

મૃત્યુનો  આવે ત્યારે બંધ  એકજ રીતે ખપે છે અને તે રીત છે “ હોય! હોય!”  ભગવાન માં માનનારા એક વાત કાયમ કહે છે ફાઇલો બંધ કરતા શીખો..જેટલી ફાઇલો ખુલ્લી તેટલો વધું મનને ચુંથારો મૃત્યુ પહેલા થતો હોય છે.તેની બદલે કોરી પાટી બનવાનું શરુ કરીએ  તો કેમ ?કવિની કવિતામાં મરણનો ઓછાયો જોઈ છળી મરવાનું નથી પણ મરણ આવે ત્યારે …કવિ કહે છે તેમ

  “છેલ્લી ક્ષણોના ફાંફા,   ટાળવા બહુ જરૂરી છે ”

જેવા સ્વરૂપે આવ્યા તેવા થઇ જાવ તો કેમ ?  “મારા” અને “તમારા”નાં મોહને  ક્ષીણ કરવા સહજ થવાનું છે.

અમારા એક સ્નેહી માનતા અને કહેતા “ મારું મૃત્યુ આવવાનું હોય ત્યારે મને જીવાડવાનાં પ્રયત્નો ના કરશો…હોસ્પીટલના નો ખર્ચ સારા કામ માટે વાપરજો..મારા દેહને ત્યજવાનાં મારા આત્માનાં પ્રયત્નોને નબળા ના પાડશો. અને ૮૫ વર્ષે શ્રધ્ધા પૂર્વક (સંથારો) સ્વૈચ્છિક દેહત્યાગકર્યો .આ મૃત્યુ ને જીવી જવાની ઘટના કહેતા સંતોએ બહુ શ્રધ્ધા પૂર્વક તેમને અંજલીઓ આપી, જ્યારે તેમનૂં ડોક્ટર વૃંદ કહેતું માવજત લીધી હોત તો હજી બીજા ૧૫ વર્ષ દાદા જીવતે..ઘણાં બુધ્ધીવાદી ઓ આને આત્મહત્યા કહે છે..પણ જનાર સમજ પુર્વક દેહ ત્યાગે તેને આત્મોધ્ધાર પણ સમજાવનારા તર્કો છે. તે વીર છે. અને વીરગતિને પ્રાપ્ત થતા હોય છે.તેમણે જ્યારે નિર્ણય કર્યો હતો કે મને કોઇ પણ ઇંજેક્શન કે ગ્લુકોઝ નહી ચઢાવવો ત્યારે તેમના મન માં કેટલી ઉચ્ચ ભાવના હતી.. જનમ્યો ત્યારે જેટલો ચોખ્ખો દેહ હતો તે સ્વરૂપે આ ખોળીયુ પ્રભુ ને પરત કરવુ..૧૫ દિવસો નાં ઉપવાસ ને લીધે બધી અશુચિઓ દુર થઈ ગઈ.કુટુંબ વાડી, વજીફા, બધુ વંશજો માં વહેંચી દીધું હતું. અને આ બધી વિચાર સરણીમાં તેમના પત્ની નાં મૃત્યુ પછી મારે શીદને હવે રહેવું વાળી વાત જ તેમના મુખેથી સહજ થઇ ને નીકળતી. જિંદગીમાં પૈસા લગ્ન પહેલા “મારા” હતા…લગ્ન પછી તે “આપણા” થયા અને સંતતી પુખ્ત થાય પછી “તમારા” કરવાની તૈયારી ને મૃત્યુ સ્વિકારની સ્વૈચ્છીક તૈયારી થઈ. આપણે જાતે જીવવાનું છે તેમ જાતે મારવાનું છે. આપણે પોતે ઝાડ થઈને પાંદડે પાંદડે ખરવાનું છે.આભ આખાને જીલવાનું છે.આ ઘટ્ના ને કાકા કાલેલકરે બહુ સરસ વર્ણવી છે.

“ પાકુ થતુ ખજુર ધીમે ધીમે ડીટામાંથી,

માતૃખજુરનાં ઝાડમાંથી એવી રીતે સંકોરતું જાય.

કે જ્યારે પવન નાં ઝોંકાથી તે ખરી પડે ત્યારે

દર્દ તેને પણ ના થાય અને માતૃખજુર ને પણ ન થાય.”

આ સૌથી અગત્યનું સત્ય છે,આ તૈયારી મનની કરવાની છે.-  મનને વોસરાવવું (તજવું;)

હજી મારા પૌત્રનાં લગ્ન જોવાના બાકી છે, કે  ચોથી પેઢી જોઇને જઉં તે કલ્પનાઓ કરવી તે પણ અનુચિત છે. જો કે વિજ્ઞાને આયુ તો વધારી છે પણ એ વધેલી આયુનો ભોગવટો કરવા ડોક્ટરનાં ઘર ભરાતા હોય છે. શરીર કોચાતા હોય છે અને સેવા કરનારાઓ મહદ અંશે તો હવે ક્યારે વિદાય થશે તેની જ રાહ જોતા હોય છે. બુધ્ધી જીવીઓ તો આજ કારણે કહે છે આપણું આવવું આપણા હાથમાં નહોંતુ પણ જવું તો આપણા હાથમાં છે જેને પશ્ચિમ જગતમાં “Graceful Exit”નું રુપકડૂ નામ પણ આપે છે.

બીજું તૈયારીમાં જે કંઈ મેળવ્યું છે તેને “પાછુ વાળવું”જીવન દરમ્યાન આપણે આપણી આજુબાજુ માંથી કૈક તો અને ઘણું મેળવીએ છીએ ,જે મળ્યું છે એવું બીજાને મળે તેવા ભાવ સાથે પાછું આપવાની તૈયારી આપણે કરવાની છે.

બધાએ  એક સત્ય લખી નાખવાનું છે કે સાથે કંઈ લઇ જવાનું નથી તો જે દેશ, જે માતૃભાષા જે કૉલેજ અને જે ધર્મ મંદિરે મનોવિકાસની કડીઓ સોંપી તેમાં અનુદાન આપવા અંત સમય સુધી રાહ શા માટે જોવી ?તમારા હાથે જ તમારું યોગદાન કરીને  “જીવત ક્રિયા”બનાવી જીવતા જગતયું કેમ ના થાય ?આપણી જ્ઞાતિ માં મ્રત્યુ પછી ચક્ષુ-દાન, અને દેહ-દાન કર્યા ના ઉદાહરણો ઘણા આજ કાલ સાંભળવા મળ્યા છે. પણ કોઈએ પોતાની હયાતી માં   “જીવતે જગતિયું, કે જીવિત મહોત્સવકર્યા નું બહુ  ધ્યાન માં નથી.

બસ કવિ આ જ કહે છે તૈયારી કરી લઈએ.કોને ખબર છે ક્યારે દસ્તક આવશે બસ તૈયારી કરી લઈએ આ કવિતામાં હૃદયની આરત છે આપણા વેણ થીજી જાય તે પહેલા વહેતા કરવાની આરત ,તૈયારી કરી લઈએ “તૈયારી”  શબ્દ  મહત્વનો છે ફરી ફરી કહે છે તૈયારી કરી લે ત્યારે યાદ રાખવાનું છે કે ભાવગવાન બધાને તૈયારીનો સમય પણ નથી આપતો,તૈયારી કરી લઈએ શબ્દ બીજી એક ખુબ મહત્વની વાત સૂચવે છે વિસર્જન દ્વારા જ પુન;સર્જન ,વ્યક્તિ પોતાના વ્યક્તિત્વમાંથી છૂટે છે પણ સ્વત્વને જાળવીને ,આત્માનો પોતાનો પ્રકાશ છે. આપણી આસપાસ પાનખર હોય ત્યારે વસંતનો વૈભવ પ્રગટાવાનો બસ એજ તૈયારી કરવાની વાત કવિએ કહી છે

જીવિત મહોત્સવ કરવાની પાછળ પણ તેનો ઉદ્દેશ્ય કૈંક આવો જ હોય છે. મ્રત્યુ પછી બારમાં તેરમાં ની ઉજવણી ભૂદેવો ના પેટ ઠારવાના ?સંતાનો તો એ બધું મૃત્યુ બાદ કરશે જ પણ શા માટે તેવી રાહ જોવી?અથવા કઈ ન થયું તેવા અપરાધની લાગણી સાથે શા માટે છેલ્લા દિવસો કાઢવાના ? એના કરતા તૈયારી કરી લઈએ ,મન ને મક્કમ કરીને, તૈયારી કરી લઈએ.અફસોસ કોઇ રહે ના, એ રીતે સંકેલી લઈએ.

વિયોગ કાયમ નો હશે તૈયારી કરી લઈએ

સમય ઓછો ના પડે તૈયારી કરી લઈએ

કપૂરના કોડિયા બનવાનો અવસર મળે તો છોડાય ખરો …..એના થકી જ તો દીપમાળા પ્રગટે ને …

વિજય શાહ અને પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા

.

Posted in received E mail, કવિતા, કાવ્ય, કાવ્ય રસાસ્વાદ | Comments Off on મૃત્યુ- રોહિત કાપડીઆ

દીકરી તો પારકું ધન -ડૉ દર્શના વરિયા નાડકર્ણી

ગુજરાતી કહેવતો અને મોટેરાની દીકરીને શિખામણ

Daughter is another’s wealth – poem

Image result for Indian village girl with mother

મારી માં મને કેતી, ઘર ચલાવતા શીખ
દીકરી તો જાય જ્યાં વિધિના લેખ

હું કહું, શું માં, ઘર કઈ ગાડી છે જેને ચલાવવાની
કઈ દવ છું હા, હું કોઈના ઘર માં નથી જવાની

દીકરી તો પારકું ધન ને અમારે માટે સાપનો ભારો
તારા ઘરે જઈને શોભાવજે તુલસી નો ક્યારો

અરે તું જે ઘરમાં જાય તે જ તારું સાચું ઘર
અમે તારા રખવાળા, પણ આમ તો પર

નીરાત એકવાર થાય કે તને તારા ઘર ભેગી કરીએ
છોકરીને અને ઉકરડાને વધતાં કઈ વાર ન લાગે

ખીચડી હલાવી બગડે ને દીકરી મલાવી બગડે
હૈયું બાળવું તેના કરતા હાથ બાળવા સારા

ઘરનું ઘરેણું થઇ ને રહેજે, પારકા ને પોતાના કરી
પિયરની પાલખી કરતાં સાસરિયાની સૂળી સારી

એટલે તો કહેવાયું છે, દીકરી ને ગાય
ગમ ખાઈને રયે ને દોરે ત્યાં જાય

તું જે ઘરની વહુ બને, તેને દિપાવજે
સાસરે, સાસુજીના ઢાળમાં ઢળજે

કહેવાય છે કે વહુ જ્યાં ઉઠે પ્રભાત પહેલા
તે ઘરમાં અંધારુ ક્યાંથી છવાય ભલા

સુજે પતિના પગ દાબીને, સાસુની સેવા કરીને, છેલ્લે
પણ જાગજે સુરજના જાગ્યા પહેલા, સૌથી પેલ્લે

બરાબર ઉછેરજે, જો તારા કમભાગ્ય હોય અને જન્મે દીકરી
ભાગ્યશાળી હોય ને મોટા ના આશીર્વાદ હોય તો મારી છોડી

તારા નસીબે લખાણા હશે જો દેવ ના દીધેલ દીકરા
તો લહેરથી ગાજે, મારા છગન-મગન બે સોનાના, ગામનાં છોકરાં ગારાના

On this women’s day, I am reblogging a poem I wrote earlier in Gujarati, this time with English translation below. This poem is actually a compilation of a bunch of sayings (so it may appear disjointed) about a daughter and is a tribute to my mother. My mother was not educated and lived at a time when daughters were considered a huge burden of which parents would be relieved when they marry her off- these below sayings is what she was told. But my mother told me that she prayed to have daughters.  After a long gap after her sons, when she got two daughters, she was thrilled and she resolved to give them all advantages in education – very unlike what these expressions below say about girls. All it will take for the world to change and for women and men to stand together as equal partners is for mothers (like my awesome mama) to vow to make it better for their daughters. Mama, you not only gave me precious life, but gave me dreams and equipped me with resources to make my dreams come true.  English translation is below the Gujarati poem.

Daughter is another’s wealth 

My mother told me learn to run a home for sure
Daughter must prepare to go where fate guides her

I rebelled, home is not a car that I can run
And I’m not going to to a stranger’s home

For us daughter’s like a pile of snakes, that’s our measure
She can decorate her own garden, for she’s another’s treasure

The home that you marry into is your true residence
We are your guardians but otherwise strangers

When we get you to your own home, we’ll feel relief
Daughter and trash dosen’t take long to grow  beyond belief

Too much love spoils a daughter
Too much attention spoils the broth

To luxuries of parents’ home you should prefer miseries of your own home
Become a piece of jewel & win others over with love at your home

It’s said daughter and cow goes where guided
They eat their hurt and swallow their pride

Bring light to the home you wed
Get molded in your MIL’s mold

It’s said where DIL wakes before dawn
Darkness never comes to that home

Tend to your husband and MIL and sleep last
Before the sun’s rays hit, wake first

Bring up your daugher well, if your bad luck delivers you one
But if you are lucky and get a son then my precious one

If fate delivers you sons straight from God
Then sing, other kids are made of dirt, my two from gold

Posted in અન્ય બ્લોગ ઉપરથી ગમે, અન્ય બ્લોગ ઉપરથી ગમેલુ | Comments Off on દીકરી તો પારકું ધન -ડૉ દર્શના વરિયા નાડકર્ણી

સપનામાં હવા મહેલ

( ઍબ્સર્ડ લખાણ)

એ સપનું જોતો હતો અને સપનામાં તેને એક ખુબ નાનો લીલો તક્ષક નાગ દેખાતો હતો.સપનુ આગળ વધ્યું અને તે નાગની હલચલ  બદલાવા માંડી એક તબક્કે તે બે સોનેરી નાગમાં ફેરવાઇ ગયા અને જ્યાં રુપાંતરણ થયું ત્યાં સોનેરી રંગની ઘણી બધી રજકણો હતી.તેણે સપનામાં પડેલી એ સ્વર્ણ રજકણ ભેગી કરી અને ચકાસણી કરાવડાવી તો તે ૨૪ ટકા સોનુ હતુ. તેનું મન હતું તે તક્ષક નાગને શોધવા પાછું કાર્યરત થયું આ વખતે સ્વપ્ન જરા વિચિત્ર હતું નાના સાપોલીયા તો અસંખ્ય હતા પણ તેમની સાથે એક લીલી નાગણ અને નાગ પણ હતા.અને સ્વર્ણ રજકણ ની મોટી ઢગલીઓ પણ હતી. નાના તક્ષક નાગોથી તે જગ્યા ભરેલી હતી અને લીલા નાગ દંપતી સૌને ઉછેરતાં હતાં તેમને જરુરી દુગ્ધપાન કરાવતા હતા.નાગ અને નાગણ સ્વર્ણ રજકણો એકઠી કરી ઢગલીઓ પણ કરતી હતી

સપના જોતા એનાં મને વિચાર કર્યો…આ નાગ અને નાગણ ને વશમાં કરીયે તો રોજે રોજ સ્વર્ણ રજનાં ઢગલા મળે. પછી કામ એક જ કરવાનું આ નાગ અને નાગણને વશમાં કરવાનાને?..રોજે રોજ સ્વર્ણ રજ ભેગા કરીને મબલખ પૈસા પેદા કરવા નાગ વન કરી એક ફાર્મ બનાવ્યું. અમુક સમયે નાના તક્ષક નાગો બધા પેલા નાગ  જેટલા પુખ્ત થયા થયા અને એક કરતા વધુ ફાર્મ થયા નાગ વન, નાગઉપવન . નાગવૃંદાવન, નાગ નંદનવન,

રોજે રોજ સ્વર્ણ રજ વધતી ગઈ.તેમજ તે વાત  ફેલાતી ગઇ.અને  તેમ તેમ જ ઈર્ષા અને સ્પર્ધા વધતી ગઈ ..જેટલા નાગ વન હતા તેટલા નૉળીયા વન વધતા ગયા..નાગમાં ઝેર ઉભરાતા થયા અને સ્વર્ણરજ ઘટતી ગઈ. વિદેશીઓએ ભેળસેળ કરવા માંડી હવે નાગનાં રંગ બદલાવાનાં ઘટવા માંડ્યા અને નાગનું કદ વધવા માંડ્યુ નાગ ફુંફાડા મારતો થયો અને નાના તક્ષક નાગોને ચાંઉ કરી જતો થયો..ધારતો હતો તેટલો નફો થતો નહોતો.

બહુ શાંતિથી વિચાર્યુ તો સમજાયું કે મુખ્ય નાગ અને નાગણ ઘરડા થવા માંડ્યા હતા તેની ચોથી પેઢીએ બદલાવ દેખાતા હતા નાના તક્ષક નાગોમાં એકાદ નાગ વિદ્રોહી થઈ જતો હતો અને તે નાગ ની આગલી પેઢીઓ માં વિદ્રોહી સ્વભાવ દેખાતો હતો.તેઓ ઝડપથી દ્વિગુણીત થતા હતા

સપનામાં હવા મહેલ ઉભો કર્યો હતો તેના કાંગરા તુટતા જણાયા તેથી પ્રભુને વંદના કરી…હે કૃષ્ણ આ નાગનો નવો ફાલ દુર કરવા આવો અને કાળીયા નાગને જેમ કાબુમાં કર્યો હતોને તેમ કાબુ કરો..

કૃષ્ણ ભગવાન હસ્યા..”મારો ભાગ કેમ નહોંતો નાખ્યો?. હું આવીને તારા નાગોને બચાવીશ પણ તારે દરેક નાગ વન નો કર આપવો પડશે.”….

”ભલે ભગવાન પણ એવું કરો કે આ ભેળસેળ છુટી પડે અને  આ ઇર્ષાથી પિડાતા અને મારા ભાગ્યનાં કંટકો જેવા નોળીયા વનો અને આ તક્ષક નાગોને ચાંઉ કરી જતા વધેલા ક્દનાં ફુંફાડા મારતા નાગોને દુર કરો.”..

વાત તો કઠીન છે કહી માયા ભર્યુ હાસ્ય પ્રભુ હસ્યા.તેમણે કહ્યું પેલા વાણીયાની જેમ એક જ વરદાનમાં આખું તારા દુઃખોનો હળ તે શોધી લીધો.?”

“.પ્રભુ આપ બેવડો કર લેજો પણ આ સ્વર્ણ પ્રસવતા મારા લીલા તક્ષક નાગોને બચાવી લો પ્રભુ…!”

પ્રભુ એ વાંસળી વગાડવા માંડી અને બધાજ મોટા નાગો તેમની પાછળ જવા માંડ્યા.મોટો હાશકારો અનુભવતા પડખું બદલ્યું પણ થોડા સમય પછી વાંસળી બંધ થઈ અને એક ચક્ર ફરતુ આવ્યું તેમા બધા નાગ  ફેણ ફુલાવતા ચક્ર સાથે ફરતા હતા અને તે પીળા રંગનું તીવ્ર ઝેર વરસાવતા હતા…

પાછળ નાગનાં સુસવાટા સંભળાતા હતા તે પીળુ ઝેર નાનકડા તક્ષક નાગો પર પડતુ હતુ ને તે સર્વ નાના નાગ પીળા થતા જતા હતા તેમનું દ્વીભાજન યંત્રવત રીતે ઝડપી થતું જતું હતું અને સોનેરી ઢગલીઓજે પહેલા કલાકે દેખાતી તેને બદલે દર દસ મીનીટે દેખાતી હતી આ ઉપાધી હતી કે વરદાન તેને સમજાતુ નહોંતુ તેથી પ્રભુને આહ્વાન કર્યુ..”પ્રભુ આ આશિર્વાદ છે કે શ્રાપ?”

મંદ મંદ હસતા પ્રભુ બોલ્યા “આતો તમારા ઇચ્છાધારક નાગ હાલ તો તમારે માટે સ્વર્ણ રજ બનાવીને તમને માલેતુજાર બનાવી રહ્યા છે.”.

“પણ પ્રભુ તમે જાણો છો તેમ આ રીતે સરળતાથી લભ્ય બનતુ સોનુ પછી જરુરી સમૃધ્ધી નહી આપે.”

“ મનથી રોકો તો જ રોકાશે આ મનની મૌસમ.”

“ પ્રભુ આટલા બધા નાગ અને સ્વર્ણ રજ..શું સંબંધ છે મન સાથે?”

“ લીલા નાગ એટલે લાલસા અને સ્વર્ણ રજ એટલે લક્ષ્મી….તમે કુબેર બનવા ઇચ્છો છોને?”

“હા પ્રભુ! પણ આ લીલા નાગ અને પીળુ ઝેર…અને આપ કહો છો મનની મૌસમ? મને કંઇ સમજાતુ નથી.. અર્જુનની જેમ ઘુંટણીયે પડીને પ્રભુની સામે જોઇ ને તે બોલ્યો.”

જુઓ લાલસાનું સ્વરૂપ મનથી બદલો અને વિચારો કે સંતોષ…અને જુઓ કમાલ.

તરતજ ખીલી ઉઠ્યા દરેક નાગ બની ને સફેદ ગુલાબ અને સ્વર્ણ રજ બદલાઇ ગઈ બર્ફીલી ચાદરમાં.

મનથી તેણે ઇચ્છ્યુ કંકાસ રહીત જીવન અને બર્ફીલી ચાદરમાં રંગોનું મેઘધનુષ્ય ઉભરાવા લાગ્યુ. પ્રભાતનાં પક્ષીઓની ચહેકાટ સાથે પૂર્વમાં ઉષાનાં રંગો ઉભરાવા માંડ્યા..જલતરંગ મધુર ગાન ગાતુ હતું.તે જરાક સળવળ્યો..તેને ઠંડી લાગતી હતી ગોદડી ખેંચી અને સપનામાં લપેટાવા તૈયાર થતો હતો અને આંખો ખુલી ગઈ.સપનુ તો પુરુ થયુ હતું…લીલા નાગોએ ભેગી કરેલી સ્વર્ણ રજોની ઢગલીઓ ગાયબ હતી.

એલાર્મ વાગતું હતું

કૃષ્ણ નો ફોટૉ ગીતાસાર કહેતો હતો…

કર્મનો જ તને અધિકાર,,,ફળ તો એના સમયે પાકશે તેના ઉપર ના કોઇ તારો અધિકાર.

મન ની મૌસમ દ્વારા ઝીલાય સુખ અને દુઃખની અનુભુતિઓ તો શીદને કાબુમાં ન રાખવું મન નું ચલણ?.

કાયમનીજ અતૃપ્તિ,..

કાયમ જ અસંતોષ

અને કાયમ કશું પામવાની દોડને બદલે,

જે છે તે માણને.

મન.અને..તેના રંગોને તો તું ધારે તેમ બદલી શકે છે…..

પાછળ વાગતી વાંસળીનાં મધુર રવે તને લાધ્યુ આ જ્ઞાન …

તૃષ્ણાનાં વન ને બદલી નાખ સંતોષનાં રંગે..

દોટ ના મુક લક્ષ્મી માટે,

 જ્યાં હશે વિષ્ણુ ત્યાં લક્ષ્મીનો વાસ છે નિશ્ચિંત

Posted in ગમતાનો ગુલાલ, મન- કેળવો તો સુખ.. ના કેળવો તો દુઃખ, વાર્તા | Comments Off on સપનામાં હવા મહેલ

વાતોનો નાતો-–દેવિકા ધ્રુવ

ગીત

તારો ને મારો છે વાતોનો નાતો, ને તેમાં જ વીતે છે દિવસ ને રાતો.
જાણું છું ક્યાંયે નથી તું દેખાતો, ને તોયે કરું છું ઘેલી સહુ વાતો.

આ સામે જ જોઉં પંખીની આંખો,
ઝંખે જે ઉડવાને ફફડાવી પાંખો.

ને દેખાય ઝુલતી કળીઓની ડાળી, ત્યાં આવી ચૂંટે કોઈ નિષ્ઠુર જાતો.
તારો ને મારો છે વાતોનો નાતો, ને તેમાં જ વીતે છે દિવસ ને રાતો.

નાદાન, નિર્દોષ ભૂલકાં મઝાનાં,
બોલી શકે ના, ને ઝૂંટવાય છાંયા.

કરમ ધરમના સૌ મર્મ ભુલાયા, ને બદલાતા રંગો અહીં રાતરાતો.
તારો ને મારો છે વાતોનો નાતો, ને તેમાં જ વીતે છે દિવસ ને રાતો.

એય.. શું ખરેખર તું છે? કે દિલની જ શ્રધ્ધા?
તો થંભે કાં અમથા આમ હોડી-હલેસાં?

થશે વાનાં સારાં, કહી તું મલકાતો, એમ આશાનો દોર એક દઈને છુપાતો..
તારો ને મારો છે વાતોનો નાતો, ને તેમાં જ વીતે છે દિવસ ને રાતો.

 

Posted in અન્ય બ્લોગ ઉપરથી ગમેલુ, કાવ્ય | Comments Off on વાતોનો નાતો-–દેવિકા ધ્રુવ