પ્રકરણ – 11 ગ્રહદશા નહીં –"આગ્રહ" દશા નડતી હોય છે.

એક લેખમાં આ વાક્ય વાંચ્યું અને ખુબ ગમ્યુ. આ લેખ મોકલનાર શ્રી ઉત્તમભાઈ ગજ્જર નોને લેખત ચિંતક ગુણવંત શાહ નો આભારી છું કે તે આ પ્રકરણનાં સર્જન માટે ઉદીપક બન્યા….

આગળ આપણે ત્રિકમકાકા ની વાત જોઈ તેમના લગ્ન વિચ્છેદ નું મુખ્ય કારણ આ જ…. કે જયાં હોય ત્યાં તેમને તેમનુ પોતાપણુ દર્શાવ્યા વિના રહેવાય નહીં. મણીમાસને ઢોકળા બનાવતા મેં શીખવ્યું.. અને છેલ્લે તો હદ જ કરી નાખી હતી.. મણીમાં તો કંઈ હતુનહીં… એ તો મારે લીધે આટલુ સુધરી… મણીમાસી એ કંટાળી ને એમનામાં જે છે તે બતાવવા ત્રિકમકાકાને છોડયા….

 

જૈન ધર્મ નાં તિર્થંકરો એ ઉપદેશે છે અને કાંતવાદ એમ કહે છે મારો અભિપ્રાય સાચો હોઈ શકે તેમ જ તારો અભિપ્રયા પણ સાચો હોઈ શકે…. પરંતુ ત્રિકમકાકા ના મને મારો જ અભિપ્રાય સાચો…ને મારા સિવાય અન્ય કોઈ નહીં સાચો.. આ જડ વલણ એટલે આગ્રહ દશા…. તેમનું ચાલે તો રાષ્ટ્રપતિ ને પણ ક્ષણમાં રાષ્ટ્ર જતિ બનાવી દે…..

 

નિવૃત થયા પછી આ આગ્રહ દશા નો ભોગ ઘણાને છે. અને તે ન બનવા દેવા માટે જ અનેકાંતવાદ પ્રયોજાયો હતો.

 

દાસકાકા ભારત થી વહાણમાં બેસી દારેસલામ પહોંચ્યા ત્યારે એક મહીનો લાગ્યો હતો. તે વાત હતી 1947 ની હતી આજે દારેસલામ 3 કલાકમાં પહોંચી જવાય…. આજે જો દાસકાકા એમ વળગી રહે કે મહીના પહેલા ભારતથી દારેસલામ પહોંચાય નહીં તો તે વાત ચાલે !! કહેનારા તો એમ જ કહે ને તમારી વાત 1947 માં સાચી હતી આજે નહીં… એવું જ નિવૃત થયા પછી આપણો પહેલાનો અનુભવ આજે ચાલે તેવુ માનવુ અર્થહીન છે…. વચ્ચે નાં તબક્કામાં ઘણા પાણી સમુદ્રમાં ઠલવાઈ ગયા….

 

પ્રસિધ્ધ રીપ વાન વીંકલ ની વાત તો ખબર છે ને…. 20 વર્ષની મહાનિંદ્રા પછી જાગીને જોયુ તો દુનિયા કયાંય બદલાઈ ગઈ હતી…. નિવૃત્તિ પોતે માણવા માટે છે. પોતાનાં અભિપ્રાયો લાદવા માટે નહીં. તે અભિપ્રાયો પોતાના પેટનાં જણ્યા પણ લેવા તૈયાર ન હોય ત્યારે અન્યની તો વાત જ શું કરવી ?  મેં ઘણા ઘરો માં જોયું છે કે જેને જનરેશન ગેપ કહે છે તે દ્રષ્ટિ ભેદ જ હોય છે. સાદો દાખલો આપુ તો બાપ ભૂતકાળ નાં અનુભવો કહેતો હોયને દિકરાને ભવિષ્યકાળ દેખાતો હોય તે બંને વર્તમાનમાં સાથે કેવી રીતે રહી શકે ?

 

વર્તમાનમાં રહેવા માટે આગ્રહો છોડવા પડે અને તે છોડવા નું એક સહજ પણ અસરકારક વાક્ય છે….. “હું માનું છું કે” અથવા અમારા જમાના માં….” આમ થતું હતું એવી રીતે વાત ની રજુઆત થાય તો આગ્રહ નો ભાર હળવો થાય….

 

કયાંક વાંચ્યુ હતુ કે બાપ અને દિકરા વચ્ચે 30 થી 40 વર્ષનું ઉંમર અંતર અને બંને ની નજર નો વ્યાપ્ત જો 15 વર્ષ હોય તો બે જણા કયાંય કયારેય ભેગા કેવી રીતે થઈ શકે…. અરવિંદભાઈ નો અનુજ જયારે અમેરીકન કાળી કન્યાને પરણ્યો… ત્યારે કૃધ્ધ અરવિંદભાઈ બોલ્યા…. મેં આ સંસ્કાર ન હોંતા આપ્યા… આર્ય થઈ અનાર્યમાં પરણે મારી આખી ભવિષ્યની પ્રજાને બોળી દીધી…. 30 વર્ષ પછી અરવિંદભાઈ ને થયુ હવે આર્ય અનાર્ય જેવુ કંઈ રહ્યું જ નથી એ બે ખુશ છે સુખી છે તેથી વધુ બાપે શું જોવાનું ? ને આપ મુઆ પીછે ડુબ ગઈ દુનિયા……

 

નિવૃત્તિ શબ્દ માં લાગેલ નિ:પુર્વગ એમ સુચવે છે… કે ધીમે ધીમે જાત ને અંદર ખેંચો…. વિચારધારા ને સ્વ  તરફ વાળો… જે સ્થિતિ જન્મ સમયે હતી તે સ્થિતિ તરફ વળવા નું આધ્યાત્મિક પ્રયાસ એટલે નિવૃત્તિ…… જન્મ્યા ત્યારે માબાપ કાળજી રાખતા હતા…. મન કોમળ હતુ ભુખ લાગે ત્યારે ભેંકડો તાણવો અને પેટ ભરાય ત્યારે ખીલખીલાટ હસવું તેવું થવાનો પ્રયાસ એટલે નિવૃત્તિ ની ચરમ સીમા

 

પણ એવુ નથી થતુ કારણ પેલુ વિકસીત મન છે. તે બાળક કદી નથી થતુને આજ કારણ છે કે આગ્રહ જતો નથી. ડાયાબીટીસ થયો હોય…. ગળ્યુ ખાવાની ચળ ઉપડતી હોય તો ડોકટર બે વાત કહેશે જ…. કાં ખાંડ ખાવી બંધ કરો કાં દવા-ઈન્સ્યુલીન લો. વિકસેલું મન એ ડાયાબીટીસ છે તેને ગળ્યુ ખાવાની ઈચ્છા (ચળ) થયા કરે તે આગ્રહ છે. તેનું મારણ બે જ છે કાં તો જાતે આગ્રહ ને શીથીલ કરો….. (અમારા જમાનામાં જેવા શબ્દો પ્રયોજી ને.) કાં તો ઈન્સ્યુલીન લેવા જેવી લોકોની ઉપેક્ષા કે નારાજગી વહોરે તે.. લોકો એમને એમ નથી કહેતા કે સાઠે બુધ્ધી નાઠી……

 

દ્રષ્ટિ બીંદુ નો ભેદ છે… ત્રીજયા જુદી હોય ત્યાં એક દ્રષ્ટિ મેળ આવે જ નહીં…. તેથી અનેકાંતવાદનો સ્વિકાર…… તમને ધીમે ધીમે સ્વ ને પર નાં વિચારોમાંથી આત્મલક્ષી વિચારો તરફ લઈ જશે..હું સાચો હોઈ પણ શકુ દાસ કાકા ની જેમ અને હું ખોટો પણ હોઈ શકુ તેવી 50 : 50 ની શક્યતા નો સ્વિકાર એટલે નબળી પડતી આગ્રહ દશા……

 

ઉમાકાંત બક્ષી જયારે નિવૃત્ત થયા ત્યારે પહેલુ કામ એમણે કર્યું હતુને તે દિકરા કમલ ને ઘરની ચાવી આપી કહે હું હવે તારો દિકરો મેં તને જેમ ઉછેરી મોટો કર્યો તેમ તુ હવે મને નાનો કર…કમલ ત્યારે પોશ પોશ આંસુડે રડ્યો હતો…. કહેતો હતો કે તમે તો સદાય મોટારહેવાનાં…. હું તમને નાના નહીં પણ દાદા બનાવીશ……

This entry was posted in નિવૃત્તિ ની પ્રવૃત્. Bookmark the permalink.